Komentarz do wzorca

Sceny z konnych polowań z chartami polskimi zostały uwiecznione na obrazach i szkicach przez wielu artystów: Norblina, Siemieńskiego, Wierusz-Kowalskiego, Brandta, Chełmońskiego, Kossaka. Kilka lat temu fińska plastyczka i hodowczyni chartów polskich Nina Turunen wykonała ciekawą pracę i do chartów uwiecznionych na dawnych obrazach dobrała zdjęcia współcześnie żyjących. Zwierzęta te dzieli ponad 300 lat a są identyczne! Podobnej jednolitości rasy dowodzi porównanie zdjęć przedwojennych, z lat 80–90-tych XX wieku i współczesnych. Nieprawdziwe byłoby więc twierdzenie, że istnieje stary i nowy typ charta polskiego. Typ od wieków jest bowiem jeden, wypracowany dzięki selekcji pod kątem cech użytkowych.

Aby właściwie wyobrazić sobie typowego charta polskiego trzeba przyjrzeć się poszczególnym punktom wzorca. Jako jego autorka omówię go teraz szerzej. Zasadniczy wpływ na wygląd charta polskiego miała jego użytkowość („Mniej baczyć należy na piękność kształtów, bardziej na rączość w ściganiu i bierczość – czyli zręczność w chwytaniu" – radził Aleksander Ubysz).

Wygląd ogólny jest bardzo istotnym elementem – widzimy psa roboczego, a więc silnego, dobrze umięśnionego, o mocnym kośćcu, ale jednocześnie szybkiego i zwrotnego — nie mamy wątpliwości, że patrzymy na charta polskiego, a nie na „jakiegoś" charta. Muszę tu zaakcentować, że mocny to nie znaczy ciężki, limfatyczny czy zapasiony. W rasie wyraźnie zaznaczony jest dymorfizm płciowy – jednakowo niepożądane są „suczy" samiec, jak i „samcza" suka.

Sprawą bardzo ważną jest utrzymanie u chartów polskich takiej budowy, proporcji i harmonii ruchów, aby nie zatracić niczego z ich sprawności. Piękny i zdrowy chart polski to taki, który w każdej chwili mógłby ruszyć do pracy w polu. Bliżej mu do chartów azjatyckich – jak saluki — czy sloughi, niż do greyhounda, od którego jest m.in. krótszy, inaczej kątowany, ma też zupełnie inny rodzaj włosa.

Kolejnym ważnym elementem są odpowiednie proporcje: stosunek długości tułowia do wysokości w kłębie wynosi 10,2–10,3 do 10,0. Oznacza to, że chart polski wpisuje się w prostokąt, zbliżony do kwadratu, oparty na dłuższym boku. Chart polski nie może być przesadnie długi, co zwykle idzie zresztą w parze z miękkim grzbietem. Prawidłowe proporcje wynikają z mechaniki ruchu charta – i nie chodzi tu o kłus na wystawie, tylko o galop w terenie. Podkreślę, że jednakowo wadliwy jest pies za krótki, ale też i zbyt długi. Suki są zwykle nieco dłuższe od samców.

Charakter stanowi bardzo ważną składową tej rasy. Charty polskie są fantastycznymi, oddanymi przyjaciółmi „swojego człowieka", doskonale wyczuwają nastroje i emocje. Czułe i wrażliwe nie znoszą przemocy i „tresury". Polski chart zrobi coś dla ciebie, ale nie dlatego, że musi, zachowując się raczej jak partner, a nie jak poddany. Z całą pewnością nie jest to pies dla hałaśliwej, krzykliwej osoby, ani też dla takiej, która ceni sobie u psa automatyczne posłuszeństwo.

Musimy pamiętać, że chart polski był psem użytkowym, polującym jeszcze stosunkowo niedawno (do II Wojny Światowej) nie tylko na zające, lisy czy sarny, ale też i wilki. Od psów polujących na wilki wymagano konkretnych cech charakteru – musiał to być pies odważny, opanowany, silny, wytrzymały i nieufny. Nic więc dziwnego, że do dziś mają bardzo silnie rozwinięty instynkt pogoni. Wzorzec mówi o nim jako o psie pewnym siebie, odważnym i powściągliwym, a w pościgu szybkim, zręcznym i wytrzymałym. Flegmatyczne „ciepłe kluchy" niczego by w życiu nie upolowały. Wadą jest natomiast nieuzasadniona agresywność lub odwrotnie przesadna nieśmiałość czy ospałość.

Chart polski jest do dziś psem nieufnym w stosunku do obcych, a przynajmniej odnoszącym się do nich z rezerwą. Na własny teren może nawet nie wpuścić nieznajomego, podobnie będzie bronił swojego kocyka czy samochodu.

Niedopuszczalna jest jednak jakakolwiek agresja w stosunku do psów czy ludzi na ringu lub na ulicy.

Głowa charta polskiego jest mocna, sucha i długa. Musi ona zachować odpowiednie proporcje: stosunek długości głowy do wysokości w kłębie u samców jest jak 37–39 do 100, a u suk jak 36–38 do 100. Stosunek kufy do długości czaszki jest jak 1:1, ale kufa może być nieco dłuższa.

Część mózgowiowa czaszki powinna być płaska, bruzda czołowa słabo zaznaczona – ok. 5 mm. Stop jest bardzo słabo zaznaczony. Ideałem jest harmonijny kształt czaszki, o liniach płynnie łączących się ze sobą.

Wargi są daleko rozcięte, suche, ale nie przesadnie – w przedniej części kufy mogą tworzyć niewielką fałdę, przykrywającą pigmentowane brzegi wargi dolnej, ale nigdy nie są obwisłe i nie zasłaniają żuchwy.

Kufa nie może być zbyt delikatna, spiczasta, bowiem musi zapewniać mocny i pewny chwyt podczas polowania.

Oczy charta polskiego są dość duże, migdałowego kształtu, lekko skośnie ustawione, wyraziste. Charakterystyczne jest czujne i przenikliwe spojrzenie.

Uszy są średniej wielkości, dość wąskie, a ich końce wyciągnięte ku przodowi z łatwością sięgają wewnętrznego kącika oka. Osadzone są na wysokości oczu.

Szyja, pełniąca istotną rolę w czasie biegu musi być długa, muskularna, o owalnym profilu, łagodnie wzniesiona od linii kłębu.

Kłąb jest słabo zaznaczony. Nie może być jednak płaski.

Górna linia jest prosta w części piersiowej, lekko wysklepiona w części lędźwiowej. U suk część lędźwiowa prosta nie jest wadą. Lędźwie są szerokie i muskularne.

Zad jest łagodnie spadzisty, długi, muskularny i szeroki (szerokość między guzami biodrowymi stanowi 12–14% wysokości w kłębie).

Kolejnym przystosowaniem charta polskiego do pracy jest jego klatka piersiowa – bardzo pojemna i głęboka, sięgająca mostkiem do guza łokciowego — która musi pomieścić duże serce i pojemne płuca. Widziana z przodu jest umiarkowanie szeroka.

Ogon może stanowić piękne dopełnienie lub żałosne zakończenie charciej sylwetki. Jest on długi, mocny u nasady, a jego koniec powinien być sierpowato zagięty ku górze lub tworzyć pierścień.

Charakterystyczną cechą charta polskiego jest włos porastający spodnią stronę ogona. Zdobi ją dłuższy włos, tzw. „szczotka". Tworzący ją włos powinien być gęsty i sztywny.

Kończyny przednie charta polskiego są długie, suche, dobrze umięśnione, niezbyt szeroko rozstawione, widziane z przodu ustawione równolegle.

Kończyny tylne są długie, dobrze umięśnione, dość dobrze ukątowane, lekko odstawione do tyłu i lekko rozstawione. Widziane z tyłu kończyny powinny być równoległe.

Ruch charta polskiego powinien być płynny i sprężysty. Charakterystyczna jest akcja kończyn tylnych w kłusie — wąska, stawiane są w jednej linii (pies „sznuruje").

Skóra jest elastyczna, dobrze przylegająca, stosunkowo cienka, pozbawiona obfitej tkanki podskórnej.

Szata stanowi bardzo charakterystyczną dla charta polskiego mieszaninę włosa. W dotyku włos jest sprężysty, dość twardy, ale nie drutowaty, ani jedwabisty. Jest niejednakowej długości na tułowiu. Charakterystyczne są „portki" i „szczotka" utworzone z dłuższego, równie szorstkiego i sprężystego włosa.

Wszystkie umaszczenia są dopuszczalne.

Pożądana wysokość w kłębie wynosi odpowiednio: u suk 68–75 cm, u psów 70–80 cm. Osobniki większe ponad optymalny wzrost są dopuszczalne pod warunkiem zachowania typowej budowy.

WYGLĄD OGÓLNY:

Chart polski jest to pies duży, muskularny, silny, wyraźnie mocniejszy od innych chartów krótkowłosych. Nie powinien być jednak ciężki ani limfatyczny.

*KOMENTARZ: W wyglądzie ogólnym charta polskiego ważne jest to, aby sprawiał on wrażenie psa roboczego: ma być silny, dobrze umięśniony, o mocnym kośćcu. Chart polski nie może być delikatny. U chartów polskich widoczny jest dymorfizm płciowy – suki powinny być delikatniejsze i drobniejsze od samców.

WAŻNE PROPORCJE:

Stosunek długości tułowia do wysokości w kłębie wynosi 10,2–10,3 : 10,0

GŁOWA:

• Mocna, sucha i długa. Stosunek długości głowy do wysokości w kłębie u samców 37–39 : 100, u suk 36–38 : 100.
• Stosunek długości kufy do długości czaszki 1 : 1, ale kufa może być nieco dłuższa.
• Stosunek szerokości głowy na wysokości łuków jarzmowych do długości głowy około 308 : 100.
• Pożądany stosunek obwodu kufy przed otworami podoczodołowymi do długości głowy 80 : 100.

OGON:

Długi, mocny u nasady, w spoczynku nisko noszony, koniec ogona powinien być sierpowato zakręcony ku górze lub tworzyć pierścień. Ogon ozdobiony piórem.

CHODY:

Chody powinny być płynne i sprężyste. Akcja kończyn tylnych jest bardzo charakterystyczna: w krótkim kłusie kończyny tylne stawiane są w jednej linii (pies „sznuruje").

SZATA:

• WŁOS: Włos w dotyku sprężysty, dość twardy, ale nie drutowaty, ani nie jedwabisty. Niejednakowej długości na tułowiu. Na tylnej stronie ud i na spodniej stronie ogona włos jest dłuższy, ale też twardy. Portki i pióro wyraźne.

  

  

• UMASZCZENIE: Wszystkie kolory są dopuszczalne. Brzegi powiek i wierzchołek nosa są czarne lub ciemne; jedynie przy maściach rozjaśnionych, jak beżowa lub błękitna, wierzchołek nosa jest odpowiednio beżowy lub błękitny.

WIELKOŚĆ:

Pożądana wysokość w kłębie u suk: 68–75 cm, u samców 70–80 cm. Osobniki większe ponad optymalny wzrost są dopuszczalne pod warunkiem zachowania typowej budowy.

UWAGA! Psy muszą mieć dwa, równej wielkości widoczne jądra.

WADY:

Wszelkie rozbieżności z powyższym wzorcem powinny być uważane za wady powodujące obniżenie oceny w zależności od stopnia wyrażenia.

Wady mniej istotne – błędy:

• Przesadnie rozwinięte fafle
• Uszy płasko opadające po obu stronach głowy
• Zbyt słabe kątowanie
• Wierzchołek nosa i brzegi powiek różowe lub plamiste

Wady poważne:

• Wyraźnie inny stosunek długości tułowia do wysokości w kłębie
• Kościec delikatny, słaby
• Muskulatura słaba, budowa limfatyczna
• Zbyt wysklepiona partia czołowa
• Stop wyraźnie zaznaczony
• Cienki, szpiczasty wierzchołek nosa
• Zbyt wypukły grzbiet nosa
• Szczęki słabe, przodozgryz lub tyłozgryz, znaczne braki uzębienia (za wyjątkiem P1)
• Oczy wyłupiaste
• Krótka, cienka szyja. Głowa noszona przesadnie wysoko lub zbyt nisko
• Grzbiet wysklepiony już od kręgów piersiowych
• Lędźwie zbyt silnie wysklepione
• Klatka piersiowa płaska, płytka, mostek krótki, rękojeść mostka cofnięta
• Ogon całkowicie zakręcony nad grzbiet
• Stroma łopatka
• Łokcie zwrócone na zewnątrz lub do wewnątrz
• Francuska postawa
• Postawa krowie lub beczkowata
• Luźne palce
• Skóra gruba, luźna, mało elastyczna

Wady dyskwalifikujące:

• Nieuzasadniona agresywność, przesadna nieśmiałość, ospałość
• Oczy małe, trójkątne